(DĐDN) - Hàng loạt chương trình GlobalGAP phá sản cho thấy, việc xây dựng thương hiệu cho hàng nông sản Việt Nam không hề dễ dàng.
Hàng loạt chương trình GlobalGAP phá sản cho thấy, việc xây dựng thương hiệu cho hàng nông sản Việt Nam không hề dễ dàng.
Làm khó khăn, duy trì đuối sức
Đây là bức tranh chung của những đơn vị đeo đuổi làm GlobalGap.
Sau 6 năm hợp tác giữa HTX Nông nghiệp Mỹ Thành (xã Mỹ Thành Nam, huyện Cai Lậy, tỉnh Tiền Giang) và Công ty TNHH ADC trong sản xuất, tiêu thụ lúa đạt tiêu chuẩn quốc tế GlobalGAP thì ADC buộc lòng phải nói lời chia tay. Đây là mô hình được nhiều chuyên gia nông nghiệp đánh giá cao vì đánh dấu một thời kỳ sản xuất lúa hàng hóa có thương hiệu với quy mô lớn, đảm bảo chất lượng, đáp ứng nhu cầu thị trường.Theo ông Trương Văn Bảy, Chủ nhiệm HTX Nông nghiệp Mỹ Thành, lúc đó nông dân Mỹ Thành chịu trồng lúa theo tiêu chuẩn GlobalGAP vì ban chủ nhiệm HTX đã cùng Công ty ADC ký hợp đồng sản xuất cụ thể với từng hộ xã viên, chuyển giao qui trình sản xuất và hỗ trợ bà con từ khâu tuyển chọn giống đến khâu thu hoạch, bảo quản theo những tiêu chí có giám sát, kiểm tra nghiêm ngặt.
Bên cạnh đó, tỉnh cũng đã hỗ trợ 20 triệu đồng vốn vay không tính lãi trong ba năm cho mỗi hộ xã viên trồng lúa theo tiêu chuẩn GlobalGAP nhằm khuyến khích họ mở rộng diện tích, và giá lúa GlobalGAP luôn cao và ổn định hơn giá lúa được sản xuất theo phương thức truyền thống.
Tuy nhiên đến nay, những ưu điểm trên lại trở thành bất lợi vì lúa đạt tiêu chuẩn GlobalGAP bế tắc đầu ra. Ông Phan Quốc Hùng, Giám đốc ngành lương thực Công ty TNHH ADC cho biết, hiện tại ADC còn tồn đọng hơn 300 tấn lúa đạt tiêu chuẩn GlobalGAP. Gạo GlobalGAP của ADC không xuất khẩu được vì sản lượng hạn chế, chỉ bán tại thị trường nội địa, nhưng người tiêu dùng không phân biệt được giữa gạo đạt tiêu chuẩn GlobalGAP với gạo thông thường, giá lại cao nên không dễ tiêu thụ.
Tương tự, bưởi Năm Roi Mỹ Hòa (huyện Bình Minh, tỉnh Vĩnh Long) tuy đạt chuẩn GlobalGAP, nhưng kinh doanh không mấy khởi sắc. Đại diện HTX Bưởi Năm Roi Mỹ Hòa cho biết, HTX không thể ký hợp đồng xuất khẩu trực tiếp với nước ngoài mà phải qua trung gian nên luôn bị ép giá. Nhiều lô hàng xuất 3-4 tháng, vẫn chưa lấy được tiền trả cho nông dân hoặc xuất khẩu phải ghép chung với các loại trái cây khác nên giá luôn mất ổn định.
Vú sữa Lò Rèn Vĩnh Kim (huyện Châu Thành, tỉnh Tiền Giang) đã được công nhận tiêu chuẩn GlobalGAP cũng có tình trạng tương tự, tức không dễ có đầu ra ổn định cho sản phẩm. Đã có thời điểm, nông dân trồng vú sữa Lò Rèn phải bán đổ bán tháo vì không ai mua để xuất khẩu như đã ký kết. Vừa rồi, bưởi Năm Roi Mỹ Hòa chút nữa bị xóa tiêu chuẩn GlobalGAP chỉ vì không có 7.700 USD để tái xác nhận. May mắn thay, Ngân hàng Thế giới (WB) đã xúc tiến dự án hỗ trợ nông dân mở rộng diện tích sản xuất bưởi Năm Roi theo tiêu chuẩn GlobalGAP với nguồn kinh phí dự kiến khoảng 750.000 USD, mỗi hộ nông dân tham gia dự án sẽ được hỗ trợ 2.000 USD. HTX Bưởi Năm Roi Mỹ Hòa vì thế cũng được hỗ trợ kinh phí để tiến hành các thủ tục tái công nhận GlobalGAP.
27ha chôm chôm Java của 41 hộ nông dân HTX chôm chôm Tân Khánh (xã Tích Thiện, huyện Trà Ôn, tỉnh Vĩnh Long) cũng đang đứng trước nguy cơ mất tiêu chuẩn GlobalGAP. Ngày 24/2/2012, HTX này đã nhận giấy chứng nhận đạt tiêu chuẩn GlobalGAP cho sản phẩm chôm chôm, nhưng đến cuối tháng 12/2012 đã hết hạn. Để được tái công nhận, phải đáp ứng được khoản kinh phí gần 100 triệu đồng trong khi HTX không có kinh phí.
Nan giải xây dựng thương hiệu
Hàng loạt nông sản Việt Nam đứng hàng top thế giới về xuất khẩu, nhưng đó là chỉ tính về mặt khối lượng, còn về giá trị lại không tương xứng do được xuất dưới dạng nguyên liệu thô. Một thực tế đáng buồn là vẫn nguyên liệu thô của Việt Nam nhưng các doanh nghiệp nước ngoài mua về, chế biến, đóng gói dưới thương hiệu của họ thì giá bán đẩy lên gấp 10 lần.
Có một điều trớ trêu là vào thời điểm này, lúa đạt tiêu chuẩn GlobalGap đang bế tắc đầu ra
Muốn xây dựng thương hiệu, trước hết mỗi sản phẩm phải đạt được ba điều kiện: đạt khối lượng đủ lớn và ổn định, đảm bảo chất lượng đồng đều, giá bán mang tính cạnh tranh trên thương trường trong và ngoài nước và tổ chức kênh phân phối bảo đảm lợi ích hài hòa, hợp lý của các chủ thể tham gia vào chuỗi giá trị ngành hàng.
Trong rất nhiều loại nông sản, Việt Nam đang có cơ hội rất lớn xây dựng thương hiệu gạo với đầy đủ điều kiện (vốn, công nghệ và thị trường), nhưng vẫn loay hoay tìm cách làm. Cánh đồng mẫu lớn đang được các cơ quan quản lý nhà nước kỳ vọng sẽ xây dựng được thương hiệu để nâng cao giá trị hạt gạo Việt Nam.
Thực tế đây cũng là một cách làm tương tự giữa ADC và HTX Nông nghiệp Mỹ Thành. Theo Giáo sư Võ Tòng Xuân, chuyên gia nông nghiệp, cánh đồng mẫu lớn đã được Công ty cổ phần Bảo vệ thực vật An Giang đưa vào sản xuất thành công, hai bên đều nhận được các lợi ích khá lớn, nông dân có thu nhập cao hơn, công ty có sản phẩm đồng đều với chất lượng đảm bảo. Và cánh đồng mẫu lớn cũng đã giải quyết được vấn đề thị trường, công nghệ, vốn sản xuất – các yếu tố chính để xây dựng thương hiệu và nâng cao giá trị.
Thế nhưng, mới đây Hiệp hội Lương thực Việt Nam (VFA), một tổ chức có quyền lực trong thị trường gạo Việt Nam lại tỏ ra không mấy hào hứng với chương trình cánh đồng mẫu lớn do Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn triển khai ở các tỉnh Đồng bằng sông Cửu Long. Các thành viên của VFA đều là những doanh nghiệp xuất khẩu gạo lớn nhưng họ chẳng màng đầu tư xây dựng chuỗi giá trị vào sản xuất gạo có thương hiệu mà chỉ “hớt váng” hưởng chênh lệch giá. Hiện gạo Việt Nam chỉ được biết đến tỉ lệ 5, 10, 25% tấm, còn hầu như không có một thương hiệu nào. Nguyên nhân là vì doanh nghiệp xuất khẩu gạo mua qua thương lái. Với cách làm này thì không bao giờ xây dựng được thương hiệu cho gạo Việt Nam.
Minh Phương
